Pengguna Bijak di Era ‘Normal Baharu' Pasca Pandemik

Oleh Mohammad Mafrukhin Mokhtar, AKPK

Peralihan tingkah laku pengguna kepada norma baharu semasa pandemik

Daripada menguruskan krisis COVID-19 sehinggalah membuka semula ekonomi, jalan pemulihan Malaysia dipenuhi dengan pelbagai cabaran. Pandemik ini telah memberi impak yang mendalam terhadap tingkah laku pengguna—daripada membeli-belah barangan runcit dan membeli barangan keperluan termasuklah cara melakukan kerja. Perubahan landskap tingkah laku pengguna memberikan satu lagi cabaran. Walaupun peralihan pantas daripada platform membeli-belah dalam talian menjadi petanda baik bagi ekonomi digital, ia juga mempunyai kesan penting terhadap pengurusan kewangan dan daya tahan pengguna.

Tinjauan AKPK terhadap lebih dua (2) ribu pengguna di seluruh Malaysia semasa pandemik telah menunjukkan perubahan dalam tingkah laku berbelanja. Secara keseluruhan, tinjauan mendapati majoriti pengguna (85%) mengatakan bahawa mereka akan meneruskan perbelanjaan normal baharu ini walaupun selepas pandemik berakhir. Lebih separuh daripada pengguna (60%) didapati telah membuat pembelian dalam talian beberapa kali dalam tempoh sebulan. Terdapat juga peningkatan dalam jumlah yang dibelanjakan dalam talian, iaitu pembeli yang membelanjakan sekurang-kurangnya RM200 meningkat jumlah mereka daripada 16% kepada 30%.

Secara tidak langsung, pandemik ini telah memberi pengajaran yang baik

Pada ketika negara sedang membendung penularan COVID-19, seiring dengan pelaksanaan beberapa langkah pencegahan seperti Perintah Kawalan Pergerakan (PKP), secara tidak sengaja, keadaan itu telah membawa kepada corak tingkah laku berbelanja yang lebih baik dalam kalangan pengguna. Dalam tinjauan AKPK, 69% pengguna bersetuju bahawa tabiat berbelanja mereka sememangnya bertambah baik dan 77% daripada mereka bermotivasi untuk memperbaiki tingkah laku kewangan mereka.

Semasa pandemik, pengguna mengurangkan perbelanjaan keseluruhan mereka sebanyak kira-kira 11%, dan mereka yang bekerja sendiri dan berpendapatan tinggi mencatatkan pelarasan perbelanjaan tertinggi. Dua pemotongan perbelanjaan budi bicara terbesar adalah untuk 'restoran dan hotel' (-56%), diikuti oleh 'perkhidmatan rekreasi dan budaya' (-52%). Pemotongan ini datang seiring dengan pelarasan belanjawan untuk memudahkan pengaturan kerja dan belajar dari rumah.

Pandemik juga telah menunjukkan bahawa pengguna telah menjadi lebih inovatif dalam menjana pendapatan tambahan, dan ini dapat dilihat melalui peningkatan dalam bilangan perniagaan yang beroperasi dalam talian. Ini benar-benar perubahan yang sangat positif dalam tingkah laku dan, sebenarnya, disyorkan untuk membina daya tahan kewangan dalam kalangan pengguna.

Pengurusan perbelanjaan yang baik menjamin kesejahteraan kewangan

Dengan kemunculan pelbagai aplikasi dan platform yang membolehkan perbelanjaan yang lancar untuk pengguna, pengurusan perbelanjaan peribadi yang berhemat adalah penting untuk melindungi mereka daripada berbelanja berlebihan. Kajian yang sama oleh AKPK mendapati pengguna yang mempunyai pelan perbelanjaan yang baik mampu membuat penjimatan secara konsisten. Pelan perbelanjaan yang teliti bermula daripada menilai kemampuan, menyediakan bajet, berbelanja mengikut bajet, dan kemudian, merekodkan semua perbelanjaan. Secara purata, nisbah simpanan bagi mereka yang mengikut rancangan perbelanjaan adalah hampir dua kali ganda berbanding dengan mereka yang tidak. Selain itu, pelan perbelanjaan juga membantu untuk mencegah pengguna daripada membuat pembelian kompulsif, dan pada masa yang sama, membimbing mereka ke arah perbelanjaan berhemat.

Tiga (3) daripada 10 pengguna dikategorikan sebagai pembelanja kompulsif dalam talian

Perbelanjaan dalam talian yang tidak dirancang dan tidak terkawal (dirujuk sebagai kompulsif) memberi kesan negatif kepada kedudukan kewangan pengguna. Kajian itu mendedahkan bahawa tiga (3) daripada 10 pengguna mempunyai tingkah laku berbelanja yang kompulsif, dan golongan belia lebih cenderung kepada tingkah laku tersebut. Selain itu, golongan wanita, orang bujang dan mereka yang bekerja di sektor swasta juga didapati mempunyai kecenderungan yang sama, iaitu membeli secara kompulsif, berbanding dengan profil lain. Berdasarkan kajian, pembeli yang kompulsif mempunyai tahap kesejahteraan kewangan yang lebih rendah berbanding dengan pembeli yang berhemat.

Kemunculan platform BNPL pada waktu normal baharu

Terdapat peningkatan dalam penggunaan platform Beli Sekarang Bayar Kemudian atau Buy Now Pay Later (BNPL) ketika para pengguna Malaysia menyesuaikan diri dengan peralihan daripada pembelian luar talian kepada pembelian dalam talian. BNPL membenarkan pengguna membeli dan membayar secara ansuran dalam talian. Walaupun platform yang menawarkan perkhidmatan BNPL tidak mengenakan sebarang faedah, pengguna masih akan dikenakan caj penalti lewat jika tidak membuat bayaran seperti yang ditetapkan. Secara ringkasnya, kelebihan dan kekurangan BNPL adalah seperti berikut:

 Kelebihan:

• Kaedah yang mudah dan teratur untuk bayaran pembelian secara berkala
• Kadar faedah yang rendah atau sifar berbanding dengan pelan ansuran kad kredit
• Kelulusan yang lebih pantas untuk pembelian ansuran
• Boleh digunakan untuk membeli peralatan yang diperlukan bagi menjana pendapatan (perniagaan)

 Kelemahan:

• Kesukaran memantau pembayaran, terutamanya apabila beberapa pembelian telah dibuat daripada pelbagai penjual yang berbeza
• Kecenderungan pengguna, terutamanya pembeli kompulsif, untuk berbelanja secara berlebihan
• Caj penalti yang tinggi untuk pembayaran lewat

Sumber: Jaringan Pendidikan Kewangan @ Financial Education Network (FEN)

Perbelanjaan berhemat sambil memanfaatkan teknologi pengguna

Dengan peningkatan bilangan platform membeli-belah dalam talian dan kemunculan skim pembelian seperti BNPL, berikut ialah beberapa panduan mudah untuk pengguna berhemat semasa berbelanja dalam era normal baharu, dan seterusnya, meningkatkan kapasiti kewangan mereka pada masa hadapan: 

1. Periksa tiga (3) perkara sebelum membuat pembelian melalui skim BNPL:
   • Tujuan pembelian – gunakan untuk tujuan produktif seperti membeli barang yang boleh menjana pendapatan
   • Keupayaan untuk membayar – pastikan berupaya untuk membuat bayaran balik
   • Syarat pinjaman – fahami proses permohonan, polisi bayaran balik dan caj penalti lewat  

2. Lakukan tiga (3) langkah untuk memanfaatkan teknologi agar pengurusan kewangan anda lebih mudah:
   • Muat turun aplikasi pengurusan kewangan yang tersedia di pasaran
   • Isi maklumat kewangan anda dan mula membuat belanjawan
   • Pantau dan rekod perbelanjaan anda menggunakan aplikasi tersebut

3. Lakukan tiga (3) langkah untuk mendapatkan maklumat lanjut tentang pengurusan kewangan dan khidmat nasihat kewangan:
   • Kenal pasti penyedia pendidikan kewangan seperti Agensi Kaunseling dan Pengurusan Kredit (AKPK)
   • Layari portal pendidikan AKPK seperti POWER! Portal AKPK melalui tapak webnya: www.akpk.org.my
   • Daftar dan lengkapkan mana-mana modul pendidikan kewangan dalam talian pilihan anda

Sumber: AKPK (2022) - Rebuilding Financial Resilience: What Consumers Can Learn from the Pandemic